Bài 304: LỜI QUÊ (Đăng trong các tập nội san Cổ học)

Bài 304:

                                                    LỜI QUÊ

(Đăng trong các tập nội san Cổ học)

                                                    LỜI QUÊ

                                               (Tập số 1) 1961

Cỏi đời muôn vật hóa sinh

Mà riêng tai mắt thông minh làm người.

Chân đạp đất đầu đội trời,

Ôm lòng nhân nghĩa vinh quang.

“Tình thần” “vật chất” cân ngang,

Mực “trung” ⁽¹⁾ gìn giữ đạo thường xưa nay.

Nhân gồm trí, dũng trong tay,

Sắt son coi nhẹ gánh đầy đường xa.

Tình chung thương nước thương nhà,

Thương vào thân thích thương ra bạn bè.

Tang bồng vướng nặng lòng quê,

Khi đi ngó mít khi về nhìn cau.

Gấm hoa trăm vẻ phơi màu,

Biết bao lớp trước đàn sau tô bồi.

Tu thân thuận với đạo trời,

Tình yêu xây dựng cho đời yên vui.

Nêu gương Khổng học mà soi,

Ruổi đà tân tiến theo đòi Mỹ Âu.

Ngày mai gót đạp tinh cầu,

Luân thường đạo lý một bầu mang theo.

Vũ đài múa nhảy mừng reo,

Lâu đài văn hiến xây cao dần dần.

Tiếng tăm dòng giỏi tiền nhân,

Sao cho phẩm hạnh xứng phần tài hoa.

Thanh niên rường cột nước nhà,

Lẽ đâu thấy gánh sơn hà làm lơ.

Trời Nam thống nhất cõi bờ,

Tư do nhìn rõ ngọn cờ vinh quang.

Tri âm nhắn gởi cung đàn.

THẠCH LỮ

(1)            Đời Nghiêu Thuấn chế độ truyền hiền. Khi vua Nghiêu nhường ngôi cho vua Thuấn, vua Nghiêu nói với vua Thuấn rằng: phải giữ cho đúng đạo “trung” để trị thiên hạ. Vua Thuấn “dạ vâng”. Khi vua Thuán nhường ngôi cho vua Võ thì nói rằng:”lòng người nguy hiểm, lòng đạo mỏng manh. Phải làm sao cho tinh vi, cho nhất khoát, để nắm cho đúng đạo “trung” mà trị bình thiên hạ. “Nhân tâm duy nguy; đạo tâm duy vi. Duy tinh duy nhất, doãn chấp quyết trung"…. Duy vật xuất xứ từ đó. Hai chữ “chấp trung” rất là quan trọng, vì rằng trời đã phú cho con người có cái xác thịt , lẽ tất nhiên phải có lòng thèm muốn, lòng ấy gọi là nhân tâm, là lòng vật chất.

Trời lại phú cho con người có lòng nhân nghĩa, liêm chính, lòng ấy gọi là đạo tâm. Lòng tham muốn có sức mạnh làm mờ ám che lấp phải trái giữa đời, hại cho lòng đạo, là nguy hiểm lắm: vì lòng đạo nó mỏng manh, yếu đuối, cho nên thường bị lòng ưa muốn lấn áp mà mất đi.

Nhưng nhân tâm là khoái lạc về vật chất là duy vật. Đạo tâm là khoái lạc về tinh thần là duy tâm. Vật chất ta không để nó chịu thiếu thốn, nhưng về tinh thần ta cũng cần giữ gìn để được phải chăng tốt đẹp với đời, lòng ta mới khỏi hổ thẹn. Vì vậy phải xét sao cho tinh, sao cho nhất khoát để nắm cả hai cái cho đúng ở giữa, không để cho bên nào nhiều hơn bên nào ít thua.

Tóm lại, đạo làm người phải có cả duy tâm và duy vật cân nhau, như vậy thì tấm thân ta đều được thỏa mãn sung sướng, và đúng với đạo làm người. Ví dụ: con trâu, con ngựa, hể thấy cái gì ngon miệng là ăn ngay, trái lại con người thì cái gì không phải đạo, thì dù túng thiếu cũng không sao lạm dụng được của người khác mà khỏi thẹn với lòng mình. Thế là đạo tâm không cho nhân dục thắng thế. Sách có câu ”tham chi tam tài, viết duy tâm dĩ” nghĩa là con người nhỏ mọn yếu đuối thua các loài vật nhiều lắm, tại sao mà sánh đặng với trời đất là “thiên địa nhân”, là vì có đặng duy tâm đó vậy.

THẠCH LỮ